اصلاح بودجه بدون اصلاح نظام پولی، یک راهکار موقت است

وی افزود: اگر به تاریخ نگاه کنیم، در دوره‌ای حاکمیت صرفاً متولی ضرب سکه‌های طلا و نقره بود؛ با ظهور پول کاغذی، این وظیفه ابتدا به بانک‌ها واگذار شد، اما به‌دلیل تخلفات پولی و نارضایتی عمومی، حاکمیت دوباره کنترل خلق پول را در دست گرفت و بانک مرکزی تشکیل شد؛ نهادی که مسئول تأمین اسکناس و تنظیم نظام پولی شد و سایر بانک‌ها از صدور پول کاغذی منع شدند.

وی ادامه داد: از این نقطه به بعد، نظام پولی و نظام بودجه‌ای دولت به هم گره خوردند و این پیوند، اقتضائات خاصی ایجاد کرد. حاکمیت برخلاف بانک‌ها، در زمان انتشار پول سند صادر نمی‌کرد و در زمان جمع‌آوری پول نیز تعهدی مشابه بانک‌ها نداشت. در مقابل، به کارکنان خود سند پرداخت می‌کرد، تعهدات پولی ایجاد می‌کرد و محصولات حاکمیتی را در کنار طلا و نقره، در ازای این اسناد عرضه می‌کرد. این روند، ماهیت پول را تغییر داد و پول اعتباری حاکمیتی در کنار پول اعتباری بانکی شکل گرفت.

مدیریت بودجه باید با مدیریت نظام پولی همراه باشد

حاجی لنگری با تاکید بر اینکه این تاریخچه نشان می دهد که بودجه همواره باید با مدیریت نظام پولی همراه باشد، اظهار داشت: مسئله اصلی در نظام بودجه‌ای، نه صرفاً ارقام هزینه و درآمد، بلکه نحوه مدیریت خلق پول است. حاکمیت در مقاطعی اقدام به انتشار اسناد می‌کند و پس از مدتی آن‌ها را تضمین می‌کند. در فاصله انتشار تا تضمین، این اسناد عملاً نقش پول را ایفا می‌کنند؛ همان نقشی که اسکناس دارد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: از سوی دیگر، دولت به‌عنوان یک سازمان بزرگ، نیازمند درآمد برای پوشش مخارج خود است. نظام پولی مطلوب و نظام بودجه‌ای سالم اقتضا می‌کند که این دو حوزه کاملاً از هم جدا باشند. فرآیند صدور و تضمین پول باید در نهادی مستقل و حاکمیتی انجام شود و فرآیند تأمین و مصرف درآمدها نیز در یک سازوکار جداگانه بودجه‌ای قرار بگیرد.

حاجی لنگری افزود: در یک سیستم اقتصادی سالم، منابع حاکمیت باید از محل ارزش افزوده اقتصادی، فعالیت‌های تولیدی و مالیات تأمین شود، نه از طریق دست‌اندازی به منابع نظام پولی و خلق پول. خلق پول باید فرآیندی مستقل باشد و به‌صورت مستقیم وارد درآمدهای دولت نشود، اما متأسفانه در عمل عکس این اتفاق افتاده است.